Γράφει ο Αλέξανδρος Φωτεινός (*)
Ο αυτοσχεδιασμός είναι μια σπουδαία ικανότητα στον κάθε μουσικό. Το άρθρο αυτό θα σας δώσει μερικές ιδέες πώς να αυτοσχεδιάζετε στην κιθάρα, είτε ως μέλος συγκροτήματος είτε μόνοι σας. Ως «αυτοσχεδιασμό» μπορούμε να ορίσουμε την εκτέλεση ενός μουσικού θέματος χωρίς προετοιμασία. Οι εξαιρετικοί αυτοσχεδιαστές χρησιμοποιούν πλήθος τεχνικών, περιλαμβανομένων μελωδικών/αρμονικών και ρυθμικών ιδεών. Σε τελική ανάλυση ο αυτοσχεδιασμός είναι πολύ προσωπική υπόθεση, αλλά υπάρχουν τρόποι να επιτύχουμε το επιδιωκόμενο ηχητικό αποτέλεσμα, διατηρώντας παράλληλα το δικό μας προσωπικό ύφος.
Το πρώτο βήμα στον αυτοσχεδιασμό είναι η "κλίμακα". Οι νότες δηλαδή τις οποίες χρησιμοποιούν οι μελωδίες και οι συγχορδίες του τραγουδιού στο οποίο συμμετέχετε. Με δυο λόγια, το σύνολο των νοτών που χρησιμοποιούνται στην Ευρωπαϊκή μουσική είναι 12: Ντο, ντο# (ντο δίεση), ρε, ρε#, μι, φα, φα#, σολ, σολ#, λα, λα#, σι (και συνεχίζουμε με το ψηλότερο ντο). Η κλίμακα αυτή με τις 12 νότες λέγεται "χρωματική". Οι κλίμακες των τραγουδιών έχουν γενικά λιγότερες νότες, π.χ. 5 νότες, 6, 7 κλπ. Για παράδειγμα η ΛΑ πεντατονική έχει 5 νότες (λα, ντο, ρε, μι, σολ). Η ΝΤΟ ματζόρε έχει 7 νότες (ντο, ρε, μι, φα, σολ, λα, σι). Τα modes της μοντέρνας μουσικής (που μοιάζουν με τις κλίμακες των αρχαίων Ελλήνων) έχουν κι αυτά 7 νότες. Οι τρόποι της λαϊκής και παραδοσιακής μουσικής έχουν κι αυτοί 7 νότες κλπ. Οπότε γνωρίζοντας την κλίμακα στην οποία βρισκόμαστε και έχοντας εκπαιδεύσει τα δάχτυλά μας να πηγαίνουν σε εκείνες τις νότες κι όχι σε άλλες, δημιουργούμε μελωδίες και μουσικά σχήματα που μας αρέσουν στο τραγούδι που παίζουμε, άρα βαδίζουμε καλά.
Να έχετε πάντα επίγνωση των στιλιστικών εφέ που σχετίζονται με τη μουσική πάνω στην οποία προσπαθείτε να αυτοσχεδιάσετε. Για παράδειγμα ένας rock αυτοσχεδιασμός απαιτεί κιθάρα με παραμόρφωση και χρησιμοποιεί τεχνικές όπως σηκώματα (bend), vibrato, tapping, εναλλακτικές τεχνικές πένας κλπ. Ωστόσο τα σηκώματα και το vibrato φαίνονται εκτός τόπου και χρόνου σε κάποιον συντηρητικό ακροατή jazz. Ακούστε όσο περισσότερα διαφορετικά στυλ μουσικής μπορείτε και παρατηρήστε τις υποβόσκουσες διαφορές ανάμεσα σε παίκτες διαφορετικών στυλ.
Η ρυθμική ποικιλία είναι μια άλλη σημαντική ιδέα για να επιτύχουμε έναν ενδιαφέροντα αυτοσχεδιασμό. Το να παίζουμε μουσικές φράσεις που αποτελούνται μόνο από τέταρτα (δηλαδή σταθερές αποστάσεις χρονικά μεταξύ των νοτών), γρήγορα θα κουράσει. Ας το εμπλουτίσουμε. Κάποιες νότες να διαρκέσουν περισσότερο, άλλες λιγότερο. Επίσης το να αφήνουμε κάποια κενά είναι εξίσου σημαντικό με το να παίζουμε νότες. Διαχωρίστε τις μουσικές φράσεις σας, για να δώσετε στον ακροατή τη δυνατότητα να κατανοήσει τη μουσική. Σκεφθείτε έναν τραγουδιστή που εκτελεί φωνητικό σόλο ή ένα σαξοφωνίστα που αυτοσχεδιάζει. Κάποια στιγμή θα χρειαστεί να σταματήσουν για να πάρουν αέρα. Εφαρμόζοντας αυτό το σκεπτικό στον αυτοσχεδιασμό της κιθάρας, μπορείτε να προσθέσετε ποιότητα στο παίξιμό σας και μια αίσθηση τελείως διαφορετική.
Οι δυναμικές παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Ένας αυτοσχεδιασμός 64 μέτρων παιγμένος όλος σε δυνατή ένταση μπορεί συχνά να γίνει εξίσου κουραστικός και βαρετός όσο με το να ήταν όλες οι νότες ίδιας αξίας (δηλαδή ίδιας χρονικής απόστασης).
Από αρμονικής άποψης συγκεκριμένα είδη μουσικής δίνουν περισσότερη έμφαση στο να γνωρίζουμε καλά όλες τις κλίμακες και τον τρόπο λειτουργίας τους. Αν σκοπός σας είναι να γίνετε π.χ. πολύ καλοί στο jazz αυτοσχεδιασμό, επιβάλλεται να μάθετε καλά τις κλίμακες και να γνωρίσετε σε βάθος τους κανόνες της αρμονίας της jazz. Απ’ την άλλη πλευρά πολλοί παίκτες της blues έγιναν παγκοσμίου φήμης και διάσημοι χρησιμοποιώντας μια και μόνο κλίμακα (π.χ. πεντατονική ή blues scale). Ο ελεύθερος αυτοσχεδιασμός δεν απαιτεί γενικά συγκεκριμένη ρυθμική ή αρμονική αντιμετώπιση και βασίζεται αποκλειστικά στο τι νιώθει και τι θέλει να εκφράσει ο μουσικός. Όπως είπαμε και πριν, η καλύτερη συμβουλή τελικά είναι να έχουμε όσο γίνεται περισσότερα ακούσματα και να γνωρίζουμε τις διαφορετικές τεχνικές στο μουσικό είδος που θέλουμε να αυτοσχεδιάσουμε.
Λόγω του προσωπικού χαρακτήρα του αυτοσχεδιασμού, απ’ τη στιγμή που θα τελειοποιήσετε τις τεχνικές και τη γνώση της θεωρίας, η επιλογή του πως θα χρησιμοποιήσετε τις γνώσεις σας είναι αποκλειστικά στο δικό σας χέρι.
________
(*) Ο Αλέξανδρος Φωτεινός είναι διευθυντής του Ελεύθερου Ωδείου
